“Bác sĩ ơi, có phải Đông y thì tiểu đường ăn ngọt, bệnh thận ăn mặn không?”
Trong quá trình khám bệnh, tôi khá thường gặp bệnh nhân hỏi:
“Bác sĩ ơi, tôi nghe nói Đông y ngược với Tây y. Tây y bảo tiểu đường hạn chế ngọt, bệnh thận hạn chế muối; còn Đông y thì tiểu đường ăn ngọt, bệnh thận ăn mặn. Có đúng không?” 🤔
Câu hỏi này nghe có vẻ hợp lý, bởi trong Đông y chúng ta thường nghe đến lý luận “ngũ vị nhập ngũ tạng”.
Nhưng nếu từ đó suy ra “tiểu đường phải ăn ngọt, bệnh thận phải ăn mặn” thì chưa đúng.
1. Trước tiên phải hiểu “ngũ vị nhập ngũ tạng” là gì?
Đông y nói đến 5 vị cơ bản:
Chua (酸) → nhập Can
Đắng (苦) → nhập Tâm
Ngọt (甘) → nhập Tỳ
Cay (辛) → nhập Phế
Mặn (鹹) → nhập Thận
Nhưng chữ “nhập” ở đây không nên hiểu đơn giản là:
“Tạng nào bệnh thì ăn thật nhiều vị tương ứng để bổ tạng đó.”
Nếu hiểu như vậy thì lý luận Đông y đã bị đơn giản hóa quá mức.
2. “Ngọt nhập Tỳ” không có nghĩa tiểu đường phải ăn đường
Trong Đông y, vị cam – 甘 thường được nói đến với những tác dụng như bổ ích, hòa trung, điều hòa và hoãn cấp, tùy từng dược liệu và hoàn cảnh sử dụng.
Ví dụ một số vị thuốc như:
Cam thảo
Đảng sâm
Hoàng kỳ
Đại táo
đều có thể được mô tả có vị cam.
Nhưng rõ ràng “vị cam” trong dược tính Đông y không thể đánh đồng với đường tinh luyện, bánh kẹo, trà sữa hay nước ngọt.
Vì vậy, người bệnh đái tháo đường nghe câu “cam nhập Tỳ” rồi cho rằng mình có thể ăn nhiều đồ ngọt là hiểu sai.
Đái tháo đường vẫn cần kiểm soát lượng carbohydrate, đường và tổng năng lượng phù hợp với tình trạng bệnh.
3. “Mặn nhập Thận” cũng không có nghĩa bệnh thận phải ăn mặn
Tương tự, Đông y có câu:
鹹入腎 – Hàm nhập Thận.
Nhưng điều đó không đồng nghĩa:
Thận yếu → ăn nhiều muối → bổ Thận.
Đây là một điểm rất dễ bị hiểu nhầm.
Trong y học hiện đại, đặc biệt ở người bệnh thận có kèm tăng huyết áp, phù hoặc giữ nước, việc ăn quá nhiều natri có thể gây bất lợi.
Do đó tuyệt đối không nên vì nghe câu “mặn nhập Thận” mà tự ý tăng muối trong khẩu phần.
4. Đông y không chỉ nói “vị nào vào tạng nào”
Điều rất hay bị bỏ quên là Đông y không chỉ nói về mối quan hệ của ngũ vị với ngũ tạng, mà còn nhấn mạnh đến sự cân bằng.
Một thứ phù hợp khi sử dụng đúng mức chưa chắc vẫn có lợi khi sử dụng quá nhiều.
Có thể hiểu đơn giản:
Thiếu chưa chắc tốt.
Đủ mới phù hợp.
Quá mức cũng có thể sinh hại.
Vì vậy không thể lấy một câu “ngọt nhập Tỳ” hay “mặn nhập Thận” rồi áp dụng cho tất cả mọi người.
5. Cùng là “bệnh tiểu đường”, Đông y cũng không phải ai cũng điều trị giống nhau
Đây chính là điểm quan trọng của biện chứng luận trị.
Hai người cùng được Tây y chẩn đoán đái tháo đường nhưng khi đánh giá theo Đông y có thể biểu hiện khác nhau:
Người thường khát nước, miệng khô, nóng trong...
Người lại mệt mỏi, ăn kém, bụng đầy...
Người bệnh lâu ngày có thể xuất hiện thêm những biểu hiện hư tổn khác.
Do đó, Đông y không đơn giản nhìn vào tên bệnh rồi nói:
“Tiểu đường → ăn ngọt.”
Mà phải xem toàn bộ biểu hiện của người bệnh rồi mới đưa ra phương pháp điều trị và ăn uống phù hợp.
6. Đông y và Tây y có thật sự trái ngược nhau?
Theo tôi, không nên đặt hai nền y học ở vị trí cứ cái này nói A thì cái kia phải nói B.
Y học hiện đại có thể dựa vào:
- Đường huyết
- HbA1c
- Huyết áp
- Creatinine, eGFR
- Điện giải
- Các biến chứng
- Thuốc đang sử dụng
Y học cổ truyền lại xem xét:
- Âm – dương
- Hàn – nhiệt
- Hư – thực
- Khí – huyết
- Tạng phủ
- Tính – vị – quy kinh
- Biện chứng luận trị
Hai hệ thống có ngôn ngữ và cách tiếp cận khác nhau, chứ không có nghĩa nguyên tắc của Đông y là “làm ngược lại Tây y”.
7. Hãy nhớ 5 câu này
Chua nhập Can ≠ bệnh gan cứ ăn thật chua.
Đắng nhập Tâm ≠ bệnh tim cứ ăn thật đắng.
Ngọt nhập Tỳ ≠ tiểu đường phải ăn ngọt.
Cay nhập Phế ≠ bệnh phổi phải ăn thật cay.
Mặn nhập Thận ≠ bệnh thận phải ăn mặn.
👉 “Quy vào tạng” và “ăn càng nhiều càng tốt” là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.
LỜI KẾT
Khi nghe một câu trong Đông y, chúng ta không nên tách riêng vài chữ rồi áp dụng máy móc.
“Ngọt nhập Tỳ” không phải giấy phép để người tiểu đường ăn nhiều đường.
“Mặn nhập Thận” cũng không phải lý do để người bệnh thận tăng muối.
Đông y coi trọng biện chứng, sự cân bằng và phù hợp với từng người.
Tây y chú trọng chẩn đoán, chỉ số xét nghiệm, chức năng cơ quan và bằng chứng điều trị.
Hai nền y học có thể có cách giải thích khác nhau, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là:
Điều trị đúng – ăn uống hợp lý – hạn chế biến chứng – bảo vệ sức khỏe người bệnh.
Đặc biệt với người mắc đái tháo đường, bệnh thận, tăng huyết áp hoặc phù, không nên tự ý tăng đường hoặc muối chỉ vì nghe những câu như “ngọt nhập Tỳ” hay “mặn nhập Thận”.
Phòng Khám Đông y Hưng Phát
Địa chỉ: 276 đường số 5, Khu phố 10, Phường Bình Hưng Hòa, TP Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0968 371 248
Website: https://phongkhamdongyhungphat.com/
